Ontstaan van
achternamen
De achternamen die de mensen in Nederland tegenwoordig
dragen zijn er niet altijd geweest. In de achtste eeuw ontstond in Noord-Italië
in de steden de behoefte aan een tweede naam (in die tijd had iedereen maar één
naam). Dit was het gevolg van het feit dat er in de steden te veel mensen met
dezelfde naam voorkwamen. De gewoonte van twee namen zette zich voort naar de
Provence, Noord-Frankrijk, Nederland en Duitsland. Het eerst bij de rijke
mensen. We zien dus drie richtingen waarin de achternaam ontstaan is: van de
steden naar het platteland, van zuid naar noord en van rijk naar arm.
In 1811 was Nederland een koninkrijk onder Lodewijk Napoleon de broer van keizer
Napoleon Bonaparte. Op 18 augustus werd bij keizerlijk decreet bepaald dat
iedere inwoner van het Rijk verplicht was, wanneer er nog geen achternaam werd
gevoerd, er één te kiezen en binnen het jaar te laten registreren in een
register van naamsaanneming die moest worden opgesteld door de burgemeesters van
de steden en was het begin van de Burgerlijke Stand. In de noordelijke
provincies kende men in die tijd maar weinig achternamen dus velen moesten er zo
snel mogelijk één kiezen.
Toch waren er velen die het keizerlijke decreet negeerde en geen familienaam
aannamen. Ook gebeurde het dat de aangenomen naam naar eigen inzicht werd
gewijzigd.
Uiteindelijk werd het allemaal erg bont en moest koning Willem I in 1825 een
koninklijk besluit uitvaardigen om aan deze praktijken een einde te maken. Bij
wet werd nu bepaald dat alleen de koning bevoegd is om een familienaam
(geslachtsnaam) te wijzigen. Voor wijziging kwamen alleen onwelvoeglijke of
bespottelijke namen onmiddellijk in aanmerking. Bij het aannemen waren er nogal
wat grapjassen die de bepaling niet serieus namen en de meest vreemde en soms
zelfs pikante familienamen opgaven, zich niet realiserend wat zij hun nageslacht
hiermee aandeden.
Ongeveer gelijktijdig werd de burgerlijke stand ingevoerd, waardoor mensen
verplicht werden om geboortes, huwelijken en overlijden aan te geven bij de
gemeente. Voorheen kon men nog volstaan met een inschrijving in een
kerkregister. Voor die tijd kon de achternaam op een vrij wisselende manier
geschreven worden.
Vandaag de dag bestaan er in Nederland ongeveer 300.000 verschillende
achternamen, als we alle spellingsvariaties meenemen.
